Seria apologetyczna. Część 4: Błędy poznawcze i błędy logiczne.

W niniejszym poście definiuję i jasno rozróżniam pojęcia błędu poznawczego i błędu logicznego. Ponieważ klasyfikacja i omówienie poszczególnych form tych błędów były przedmiotem wielu analiz i są dostępne w Internecie (linki 12), swoją dyskusję pozostawię na najbardziej ogólnym poziomie.

Błąd poznawczy (uprzedzenie poznawcze, tendencyjność, ang. bias lub cognitive bias) jest to systematyczny wzór postrzegania rzeczywistości, który odbiega od metody racjonalnej.

Błąd logiczny (ang. logical fallacy) jest to błędna metoda rozumowania.

Błąd poznawczy jest cechą osoby i jej umysłu.

Błąd logiczny jest cechą argumentu. Nie dotyczy on więc osoby, a jedynie treści samego argumentu, niezależnie od jego akcydentalnych właściwości, takich jak źródło pochodzenia, historia powstania czy cechy osoby formułującej go.

Osoba obciążona błędem poznawczym ma pozaracjonalną (tzn. nieskorelowaną z prawdą za pomocą metody racjonalnej) tendencję do oceny propozycji.

Argument obciążony błędem logicznym nazywamy błędnym argumentem. W takim przypadku nie dowodzi on tego, co miał za zadanie dowieść lub dowodzi tego w zbyt słabym stopniu.

Błąd poznawczy jest tym, co tworzy złe argumenty (ang. a cognitive bias is what makes wrong arguments).

Błąd logiczny jest tą cechą argumentu, która powoduje, że argument staje się niepoprawny (ang. a fallacy is what makes arguments wrong).

Błędy poznawcze są przedmiotem badań psychologii i pokrewnych nauk społecznych, a także neurologii.

Błędy logiczne są przedmiotem badań filozofii i logiki.

Chciałbym ponownie podkreślić, że siła argumentu jest funkcją jedynie jego treści i jej relacji do faktów. Prawdziwy argument nie staje się błędny za sprawą faktów świadczących na niekorzyść osoby formułującej go (ad hominem) lub za sprawą jego historii powstania (błąd genetyczny). Ponadto prawdziwy argument nie staje się błędny, gdy tej osobie zostaną wytknięte błędy poznawcze. Innymi słowy, zwrócenie uwagi na błąd poznawczy nie obala argumentu (appeal to bias).

Jednak w sytuacji, gdy nasza wiedza lub środki nie pozwalają na właściwą ewaluację argumentu, to zgodnie z zasadą ekspertyzy możemy oprzeć się na stanowisku osób mających faktyczny autorytet w danej dziedzinie. Jest tak dlatego, że – używając metafory argumentu jako drogi do celu – powołanie się na zdanie eksperta może, w odpowiednich warunkach, służyć jako argument na rzecz wiarygodności drogi zbudowanej przez danego eksperta [1] nawet w sytuacji gdy nie mamy środków pozwalających nam na ocenę tej drogi w inny sposób. Problematyka zaufania, jakim darzymy ekspertów zasługuje na nieco bardziej szczegółowe rozważenie, zatem w przyszłości poświęcę jej oddzielny post.

 

[1] To znaczy na rzecz poprawności argumentu ukierunkowanego ku prawdzie jako celowi.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s